Nederlandse advocatenkantoren bellen in paniek met IT-experts. De reden: hun AI-tool Legora schakelde zonder veel waarschuwing over van een vast abonnement naar betalen per daadwerkelijk gebruik. De rekening verdubbelde, bij sommige kantoren verdrievoudigde die. Het klinkt als een probleem voor juristen, maar de les raakt elk bedrijf dat nu een vast bedrag betaalt voor AI-software.
Wat is er precies gebeurd?
Legora, een veelgebruikt AI-platform voor juridische dienstverlening, rekende jarenlang een vast bedrag per gebruiker per maand. Afhankelijk van het pakket betaalden kantoren tussen de 100 en 300 euro per persoon. Vorige maand schakelde het platform over op betalen per gebruik. Je betaalt niet meer voor de stoel, maar voor wat je er daadwerkelijk mee doet.
Het gevolg was direct voelbaar. Elgar Weijtmans, voormalig IT-advocaat en nu hoofd technologie bij HVG Law, beschrijft het zo:
"Ik krijg verschillende kantoren in paniek aan de telefoon die vragen hoe ze dit nog moeten bekostigen."
Elgar Weijtmans, hoofd technologie HVG Law
Legaltech-expert Douwe Groenevelt van Datacation becijfert de schade: kantoren die de beste modellen willen blijven gebruiken, moeten rekening houden met AI-kosten die twee tot drie keer hoger uitvallen dan voorheen, meldt het Financieele Dagblad.
Waarom verdwijnt de vaste prijs?
De reden is simpel: AI-agents kosten niet wat een mens kost. Een medewerker opent een tool, stelt een vraag, leest het antwoord. Dat kost misschien honderd tokens. Een AI-agent die zelfstandig een contract analyseert, vergelijkt met jurisprudentie en een samenvatting schrijft, verbruikt tienduizenden tokens per taak. Die kosten schalen niet met het aantal gebruikers, maar met het aantal taken.
Voor leveranciers als Legora was de vaste prijs daardoor een verliespost bij intensieve gebruikers. Overigens werkt dat mechanisme hetzelfde bij elke AI-tool die agents inzet, of dat nu een juridisch platform is, een marketing-assistent of een code-reviewer.
Denk aan een sportschoolabonnement. Zolang de meeste leden maar twee keer per week komen, werkt een vast tarief. Maar stel dat de helft van de leden opeens elke dag drie uur gaat trainen, dan moet de sportschool de prijs aanpassen of failliet gaan. Bij AI-agents is precies dat aan het gebeuren: gebruikers zetten de tools steeds intensiever in.
Welke tools zijn al overgestapt?
Legora is niet de eerste. Het patroon tekent zich al maanden af:
- Anthropic rekent voor Claude-toegang via de API per token. Het Pro-abonnement van 20 euro per maand heeft een gebruikslimiet, daarboven betaal je extra of schakel je over naar het Max-abonnement van 90 of 180 euro.
- GitHub Copilot bracht in 2025 een betaal-per-gebruik-model uit naast de vaste gebruikerslicentie. Wie meer dan de standaard hoeveelheid codeaanvullingen gebruikt, betaalt per extra verzoek.
- Cursor hanteert een hybride model: vast abonnement met een limiet op snelle verzoeken, daarna vertraging of bijbetalen.
Groenevelt verwacht dat andere grote aanbieders van juridische AI dit model zullen overnemen. Maar het stopt niet bij de juridische sector. Elk AI-platform dat agents aanbiedt, of dat nu klantenservice-bots, marketing-assistenten of analyse-tools zijn, worstelt met hetzelfde probleem: een vaste prijs per gebruiker dekt de kosten niet zodra die gebruiker de tool intensief laat draaien.
Hoeveel duurder kan het voor jou worden?
Een rekenvoorbeeld. Stel, je betaalt nu 50 euro per maand voor een AI-schrijfassistent voor je team van vijf mensen. Totaal: 250 euro per maand. Iedereen gebruikt de tool een paar keer per dag voor korte taken.
Nu schakelt de leverancier over op betalen per verzoek. Twee van je teamleden blijken intensieve gebruikers: ze laten de AI hele rapporten genereren, e-mailreeksen schrijven en documenten analyseren. Hun gebruik is vijf tot tien keer hoger dan dat van de andere drie. Opeens kost het team niet 250 euro, maar 500 tot 700 euro per maand, zonder dat er iemand bij is gekomen.
Volgens data van TheAIDaily gebruikt 44 procent van de mkb-medewerkers al bedrijfsdata in AI-tools. Dat gebruik groeit elke maand. De vraag is niet of jouw leveranciers overstappen, maar wanneer.
Zo controleer je of jouw AI-tools kwetsbaar zijn
Vijf concrete stappen die je deze week kunt zetten:
- Lees je contractvoorwaarden. Zoek naar termen als "fair use policy", "usage limits", "consumption-based" of "overage fees". Als je leverancier het recht heeft om het prijsmodel eenzijdig aan te passen, ben je kwetsbaar.
- Vraag je leverancier om een gebruiksrapport. Hoeveel tokens, verzoeken of credits verbruikt je team per maand? Zonder dat getal kun je het risico niet inschatten.
- Identificeer je intensieve gebruikers. In elk team zijn er een of twee mensen die de AI-tool tien keer intensiever gebruiken dan de rest. Dat zijn de mensen die de rekening opdrijven bij een overstap.
- Stel een budgetplafond in. Steeds meer tools bieden de optie om een maximumbedrag per maand in te stellen. Gebruik dat. Een vaste limiet voorkomt verrassingen.
- Bereken je kosten per resultaat. Niet per stoel, maar per concreet resultaat. Wat kost het om een rapport te laten schrijven, een contract te laten analyseren, een campagne te laten genereren? Dat getal heb je nodig om te vergelijken.
Wanneer betalen per gebruik juist voordeliger is
Het is niet alleen slecht nieuws. Voor bedrijven met veel gebruikers die weinig afnemen kan betalen per gebruik juist goedkoper uitpakken. Als je tien licenties hebt maar slechts drie mensen de tool dagelijks gebruiken, betaal je nu voor zeven ongebruikte stoelen. Met betalen per gebruik betaal je alleen voor wat je daadwerkelijk afneemt.
Legora biedt nu dashboards waarmee je per organisatie, per gebruiker en per project het verbruik kunt volgen. Dat is meer inzicht dan de meeste kantoren ooit hadden bij een vast abonnement. De factuur wordt een terugkoppeling: je ziet precies welke werkzaamheden veel tokens kosten en welke niet. Dat helpt bij de vraag welke taken je aan AI uitbesteedt en welke je beter handmatig houdt.
Overigens toonde ons maandelijkse AI-prijsoverzicht al aan dat de prijzen van AI-modellen zelf enorm uiteenlopen, van 45 eurocent tot ruim 200 euro per miljoen tokens. De keuze welk model je tool gebruikt, bepaalt mede hoe hard de rekening stijgt.
De rekening als sturingsinstrument
De overstap naar betalen per gebruik is onvermijdelijk. De kosten van AI-agents schalen met de complexiteit van de taak, niet met het aantal gebruikers. Leveranciers die vasthouden aan een vaste prijs subsidiëren hun zwaarste gebruikers met het geld van de lichtste. Dat model houdt geen stand op het moment dat iedereen de tool intensief gaat inzetten.
Voor Nederlandse mkb-bedrijven is de les helder: behandel je AI-budget niet als een vaste kostenpost, maar als een variabele die meebeweegt met je gebruik. Vraag je leverancier nu om transparantie over je verbruik, nog voordat die transparantie je wordt opgedrongen door een factuur die twee keer zo hoog is als vorige maand.
Wie eerder begint met meten, schrikt minder als de rekening verandert. En wie nu al weet welke vragen je team moet stellen over AI-gebruik, staat sterker bij de onderhandeling die onvermijdelijk komt.
