Vertelt jouw chatbot dat hij AI is? De AI Act eist het sinds 2 augustus

Sinds 2 augustus geldt er een Europese regel waar de meeste Nederlandse bedrijven overheen hebben gelezen. Praat een klant met jouw chatbot, dan moet hij dat weten. Publiceer je beeld of video die door AI is gemaakt en die voor echt kan doorgaan, dan hoort daar een zichtbaar label bij. De Europese Commissie heeft er zelfs gratis stickers voor laten ontwerpen. Het opvallendste zit in de staart: er hangt een boete aan die in Nederland voorlopig door niemand kan worden opgelegd.

Wat eist artikel 50 van de AI Act precies?

Artikel 50 legt vier transparantieplichten op, en ze gelden alle vier sinds 2 augustus 2026. De Autoriteit Persoonsgegevens zette ze op 9 juli in een toelichting voor Nederlandse organisaties op een rij:

1. De chatbot-regel. Een AI-systeem dat rechtstreeks met mensen communiceert, moet duidelijk maken dat het een machine is (lid 1).
2. De markeerplicht. Een systeem dat tekst, beeld, audio of video genereert, moet die output machineleesbaar markeren. Denk aan een watermerk, metadata of een cryptografische herkomststempel (lid 2).
3. Emotieherkenning. Gebruik je een systeem dat emoties afleidt of mensen biometrisch indeelt, dan moet je de betrokkenen daarover informeren (lid 3).
4. De deepfake-regel. Maak of bewerk je materiaal dat voor echt kan doorgaan, dan moet je zichtbaar of hoorbaar vermelden dat AI eraan te pas kwam. Dezelfde plicht geldt voor AI-teksten over onderwerpen van algemeen belang die niemand redactioneel heeft nagekeken (lid 4).

Bij alle vier geldt hetzelfde moment: de informatie moet er zijn vóór de eerste interactie of blootstelling. Achteraf een zin in je privacyverklaring zetten telt niet.

Eén uitzondering op de datum. Generatieve systemen die vóór 2 augustus al op de markt waren, krijgen tot 2 december 2026 de tijd voor die machineleesbare markering. Dat respijt komt uit het Omnibus-akkoord, dat de hoog-risico-verplichtingen zestien maanden opschoof. De transparantieplicht zelf schoof niet mee, en dat is precies waar veel bedrijven de mist in gaan. Wie in mei las dat de AI Act was uitgesteld, denkt nu ten onrechte tot 2027 de tijd te hebben.

Moet jouw bedrijf hier iets mee?

Zodra je AI gebruikt richting klanten of publiek, en niet alleen intern, valt er iets onder artikel 50. De wet maakt onderscheid tussen de aanbieder van een AI-systeem en de gebruiksverantwoordelijke, oftewel het bedrijf dat het systeem inzet. Die twee rollen hebben verschillende plichten, en dat verschil bepaalt wat er van jou wordt verwacht.

Even voor de beeldvorming: het werkt ongeveer als de allergenenlijst op een menukaart. De kok hoeft niet uit te leggen hoe hij kookt. Hij moet alleen vermelden wat erin zit, voordat je een hap neemt.

Drie situaties die veel Nederlandse bedrijven herkennen:

• Een chatbot op je webshop of klantenservice. De plicht uit lid 1 ligt formeel bij de leverancier van de bot. Maar zodra jij die bot je eigen naam geeft en hem als mens laat overkomen, iets als “chat met Lisa”, ligt de vraag anders. Dan presenteer je het systeem als je eigen product, en kun je zelf als aanbieder worden aangemerkt.
• AI-beeld in je advertenties of social posts. Hier ben je gebruiksverantwoordelijke. Toont het beeld iets dat voor echt kan doorgaan, een persoon, een pand, een gebeurtenis, dan is een label verplicht.
• Een AI-geschreven nieuwsbrief of blog over een maatschappelijk onderwerp. Kijkt niemand die tekst na, dan valt hij onder lid 4. Leest een medewerker hem wel na en neemt die er verantwoordelijkheid voor, dan niet.

Vooral die eerste situatie raakt veel bedrijven. Klantenservice is in Nederland de plek waar AI het snelst is doorgedrongen, zoals ook blijkt uit de klantenservicecijfers van TheAIDaily. Elke bot op een Nederlandse webshop valt sinds deze maand onder de meldplicht.

De gratis EU-labels op een rij

De Europese Commissie heeft drie iconen laten ontwerpen die iedereen vrij mag gebruiken, zonder bronvermelding. Ze horen bij de praktijkcode en zijn te downloaden als SVG en PNG, in vier kleurvarianten: zwart, wit, en van allebei een halftransparante versie.

Een detail dat blijft hangen: uit de gebruikerstesten van de Commissie bleek dat het icoon op alle gemeten punten beter scoorde zodra er een woord naast stond. Een zwart rondje met “AI” erin snapt lang niet iedereen. “AI modified” wel.

Let op één ding. Het gebruik van de iconen is vrijwillig, de labelplicht zelf niet. Wie netjes een sticker plakt maar de melding vóór de eerste interactie vergeet, voldoet nog steeds niet aan artikel 50.

De iconen komen uit de Code of Practice on Transparency of AI-Generated Content, die de Commissie en het AI Office op 10 juni 2026 publiceerden. Die praktijkcode bestaat uit twee delen, één voor aanbieders over markeren en detecteren, en één voor gebruiksverantwoordelijken over labelen. Ondertekenen is vrijwillig en kan per onderdeel. Eind juli hadden ongeveer 190 bedrijven en organisaties dat gedaan. De AP raadt Nederlandse organisaties aan zich erin te verdiepen en te tekenen, omdat je daarmee zichtbaar maakt hóé je aan de verplichting voldoet.

Zo voldoe je in een middag aan de AI Act

Vijf stappen, en je hebt het staan. Reken op een halve dag als je één chatbot en één marketingkanaal hebt.

1. Maak een lijstje van elke plek waar AI naar buiten praat of publiceert. Chatbot, telefonische voice-bot, automatische e-mailantwoorden, AI-beeld op social, AI-teksten op je site. Meestal blijkt de lijst langer dan verwacht.
2. Zet de melding in je chatbot, vóór het eerste antwoord. Niet in een uitklapbaar informatievenster, maar in het openingsbericht zelf. Twee zinnen zijn genoeg (zie het blok hieronder).
3. Vraag je leverancier schriftelijk om bevestiging. Markeert het systeem zijn output machineleesbaar, zoals lid 2 eist? Dat kun je zelf niet zien, dus die bevestiging is je enige bewijs. Grote aanbieders zetten dit soort markeringen inmiddels standaard aan, zoals we eerder beschreven bij het onzichtbare watermerk dat Claude in elke tekst zet.
4. Label je AI-beeld en AI-video. Zet het EU-icoon zichtbaar in of naast het beeld en houd het lang genoeg in beeld om gelezen te kunnen worden. Bij video hoort het label zichtbaar te blijven, niet één seconde in beeld te flitsen.
5. Leg vast wat je hebt gedaan. Eén A4 met de lijst uit stap 1, de datum en de bevestiging van je leverancier. Dat is precies wat een toezichthouder straks als eerste vraagt.

Voor stap 2 kun je deze twee teksten letterlijk overnemen en aanpassen naar je eigen bedrijfsnaam:

Openingsbericht chatbot:
"Je chat met een AI-assistent van [Bedrijfsnaam], geen medewerker.
Wil je een mens spreken? Typ 'medewerker' of bel [telefoonnummer]."

Bijschrift bij AI-beeld of AI-video:
"AI generated. Deze afbeelding is gemaakt met generatieve AI en toont
geen echte personen of gebeurtenissen."

Wat kost het als je het niet doet?

De maximale boete voor een overtreding van artikel 50 is 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. Dat staat in artikel 99, lid 4 van de AI Act, en voor grote bedrijven geldt daarvan het hoogste bedrag.

Voor het mkb draait de verordening die rekensom precies om. Artikel 99, lid 6 bepaalt dat voor kleine en middelgrote bedrijven en startups het láágste van de twee geldt. Dat verandert het beeld volledig.

• Bedrijf met 2 miljoen euro omzet: maximaal 60.000 euro.
• Bedrijf met 10 miljoen euro omzet: maximaal 300.000 euro.
• Bedrijf met 100 miljoen euro omzet: maximaal 3 miljoen euro.

Die 15 miljoen uit de krantenkoppen slaat dus niet op de gemiddelde Nederlandse onderneming. Maar 60.000 euro is voor een bedrijf van vijftien man nog steeds een fors bedrag, en het staat los van de reputatieschade als een klant ontdekt dat hij een half uur met een bot heeft zitten praten die zich voordeed als medewerker.

Wat hoef je juist niet te labelen?

Niet elk gebruik van AI valt onder de plicht, en de uitzonderingen zijn ruimer dan veel bedrijven denken. De Commissie publiceerde op 20 juli 2026 richtsnoeren die het toepassingsgebied afbakenen.

• Als het overduidelijk is. Communiceert een systeem in een context waarin iedereen snapt dat het AI is, dan hoeft de melding niet.
• Assistieve functies. Spellingcontrole, autocorrectie en vergelijkbare hulpjes die je tekst niet inhoudelijk veranderen, vallen buiten de markeerplicht.
• Kunst en satire. Daar geldt een beperkte vorm van vermelding, zodat het label de beleving van het werk niet verstoort.
• Tekst met redactionele controle. Heeft een mens de AI-tekst nagekeken en neemt iemand er verantwoordelijkheid voor, dan valt hij niet onder lid 4.
• Opsporing. Systemen die worden ingezet voor het opsporen van strafbare feiten zijn uitgezonderd.

Kortom: een offerte die AI voor je opstelde en die jij naleest en ondertekent, heeft geen sticker nodig. Een volautomatisch gepubliceerd opiniestuk over de woningmarkt wel.

De regel geldt al, het Nederlandse toezicht nog niet

In Nederland kan op dit moment geen enkele toezichthouder een boete opleggen voor artikel 50, want de uitvoeringswet is er nog niet. Staatssecretaris Willemijn Aerdts van Digitale Economie en Soevereiniteit bracht het wetsvoorstel op 20 april 2026 in internetconsultatie, die liep tot en met 1 juni. Daarna volgt nog advies van de Raad van State en behandeling in de Tweede Kamer.

“AI biedt enorme kansen voor onze economie, innovatie en onze dagelijkse levens. Maar die kansen kunnen we alleen benutten als mensen erop kunnen vertrouwen dat AI veilig en verantwoord wordt gebruikt.”

Willemijn Aerdts, staatssecretaris Digitale Economie en Soevereiniteit, bij de presentatie van het toezichtvoorstel

Het kabinet kiest voor een hybride model waarin bestaande toezichthouders elk hun eigen domein doen. De AFM en DNB blijven de financiële sector doen, inspecties blijven productveiligheid doen. Voor gebieden zonder duidelijke toezichthouder is de Autoriteit Persoonsgegevens voorgesteld, met een eigen AI-bestuurder. De AP en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur krijgen samen de coördinerende rol. Dat Nederland hiermee laat is, signaleerden we in april al.

Overigens zit de AP ondertussen niet stil. De Directie Coördinatie Algoritmes bereidt zich voor op de toezichtstaak en kondigde aan de komende maanden meer toelichting op deze transparantieverplichtingen te publiceren.

Voor jou als ondernemer verandert dat weinig aan de opdracht. De Europese plicht geldt al, ongeacht wanneer Den Haag zijn toezicht op orde heeft. Wie nu de melding in zijn chatbot zet en zijn AI-beeld labelt, is klaar voordat de eerste Nederlandse toezichthouder de deur uit komt. En het kost je een middag, geen adviestraject. Alle berichtgeving over de verordening staat gebundeld op de AI Act-pagina van TheAIDaily, en wat er de komende maanden nog verandert lees je in onze dagelijkse AI-nieuwsbrief.