AI onderwijs statistieken 2026

Generatieve AI heeft het Nederlandse onderwijs in twee jaar tijd fundamenteel veranderd. Leerlingen gebruiken ChatGPT massaal voor uitleg, samenvattingen en toetsvoorbereiding. Docenten zetten AI in voor lesplannen en nakijkwerk. Maar tussen dat gebruik en het beleid eromheen gaapt een kloof: de overgrote meerderheid van scholen heeft geen richtlijnen, en de meeste docenten voelen zich onvoldoende toegerust.

De spanning is zichtbaar op elk niveau. In het voortgezet onderwijs heeft bijna negen op de tien scholieren AI ontdekt, maar krijgt twee derde daar geen instructie bij. In het hoger onderwijs zijn meer dan 7.000 studenten ingeschreven in kern-AI-opleidingen, maar de jaarlijkse uitstroom van 1.350 afgestudeerden dekt de arbeidsmarktvraag niet. En terwijl de overheid meer dan €900 miljoen investeert in digitalisering van het onderwijs, ontbreekt op de meeste scholen een basaal AI-kader.

Dit overzicht bundelt meer dan 55 statistieken uit bronnen als CBS, Eurostat, OECD, Kennisnet en de Inspectie van het Onderwijs om een compleet beeld te geven van AI in het Nederlandse onderwijs in 2026. Waar Nederlandse data ontbreekt, is gebruikgemaakt van Europese vergelijkingscijfers. Eigen compilaties op basis van meerdere bronnen zijn als zodanig gemarkeerd.

AI-gebruik door leerlingen en studenten in Nederland

De adoptie van generatieve AI door Nederlandse leerlingen en studenten is in korte tijd explosief gegroeid. Twee onafhankelijke onderzoeken bevestigen het beeld: de grote meerderheid van middelbare scholieren heeft AI ontdekt, en een substantieel deel gebruikt het dagelijks.

ChatGPT is veruit de populairste tool: meer dan 85% van de scholieren die AI gebruiken kiest voor ChatGPT, gevolgd door Gemini (~15%) en Perplexity (~4%). Opvallend is dat 83% van de scholieren gelooft dat AI en digitale tools het leren verbeteren, maar dat twee derde geen enkele instructie krijgt over verantwoord gebruik. Op NOS Stories gaven meer dan 1.000 van de 1.300 bevraagde scholieren aan AI te gebruiken voor schoolwerk; circa 500 wekelijks en meer dan 300 dagelijks.

In het hoger onderwijs is het beeld vergelijkbaar. Aan de Open Universiteit heeft 96% van de studenten en 95% van de docenten ChatGPT gebruikt. Aan de Universiteit Utrecht rapporteert meer dan 80% van de respondenten minstens eenmaal generatieve AI te hebben geprobeerd. De verschillen zitten in de frequentie: waar 38% van de UU-studenten AI meerdere keren per week gebruikt, doet slechts 9% dat dagelijks.

• In het voortgezet onderwijs gebruikt bijna 90% van de leerlingen generatieve AI voor school, variërend van uitleg krijgen en samenvatten tot oefenen voor toetsen (Scholieren.com, n=650, 2025).
• Een tweede grootschalig onderzoek onder 2.053 vo-scholieren bevestigt het beeld: 77% gebruikt AI-tools voor schoolwerk, en 64% krijgt daar geen enkele instructie bij van school (Futurewhiz, mei 2025).
• Onder 18-25-jarigen heeft 48,7% in 2024 AI-programma's als ChatGPT gebruikt, het hoogste percentage van alle leeftijdsgroepen (CBS, september 2024).
• Van alle hbo- en wo-studenten heeft 61% ChatGPT of vergelijkbare programma's gebruikt (CBS via Fontys, 2024).
• Aan de Universiteit Utrecht gebruikt bijna 40% van de studenten generatieve AI meerdere keren per week, en 7% zelfs meerdere keren per dag (Universiteit Utrecht, n=1.633 studenten, 2024).
• De meeste studenten gebruiken AI voor tekstwerk zoals papers en verslagen (68%), gevolgd door programmeren en code (33%). Slechts 9% betaalt voor een ChatGPT-abonnement, al loopt dat bij rechten- en economiestudenten op tot 22% (Universiteit Utrecht, 2024).

Bronnen: Scholieren.com enquête (n=650, juni-juli 2025), Futurewhiz onderzoek (n=2.053, mei 2025), CBS AI Monitor 2024, Universiteit Utrecht AI-enquête (n=1.981, 2024), CBS persbericht september 2024

AI-gebruik door docenten en onderwijspersoneel

Nederlandse docenten adopteren AI sneller dan verwacht, maar de kloof tussen gebruik en bekwaamheid is groot. Een meerderheid zet AI regelmatig in, maar bijna negen op de tien voelen zich er onvoldoende voor toegerust.

De Inspectie van het Onderwijs concludeert in de Staat van het Onderwijs 2026 dat 80 tot 88% van de docenten in het funderend onderwijs onvoldoende kennis en vaardigheden heeft om AI effectief in te zetten. Tegelijkertijd vindt meer dan 60% van de docenten dat AI bij het onderwijs hoort, net als internet en de rekenmachine.

• De populairste toepassingen zijn het maken van lesopdrachten (57% van AI-gebruikende docenten), gevolgd door samenvattingen genereren (45%) en lesplannen opstellen (36%) (IPON/Jaarbeurs, 2026).
• Aan de Universiteit Utrecht gebruikt 27% van de docenten generatieve AI meerdere keren per week, en eveneens 27% demonstreert AI in de les aan studenten (Universiteit Utrecht, n=348 docenten, 2024).
• Vrijwel alle ondervraagde docenten en studenten aan de Universiteit Utrecht (99% resp. 98%) vinden dat de universiteit onvoldoende training biedt over AI-gebruik (Universiteit Utrecht, 2024).
• Internationaal besparen docenten die wekelijks AI gebruiken gemiddeld 5,9 uur per week, wat neerkomt op zes werkweken per jaar (Gallup/Walton Family Foundation, n=2.232 K-12 docenten, 2025).
• De OECD meet dat AI de lesvoorbereidingstijd met 31% vermindert bij middelbare schooldocenten, zonder kwaliteitsverlies (OECD Digital Education Outlook, 2026).

De OECD TALIS-data voor Nederland bevat een belangrijke kanttekening: 80% van de Nederlandse docenten die geen AI gebruiken noemt gebrek aan kennis en vaardigheden als voornaamste reden, vijf procentpunt boven het OECD-gemiddelde van 75%. In combinatie met het OECD-gemiddelde van slechts 38% docententraining tekent zich een structureel probleem af. Ter vergelijking: in Singapore, de wereldwijde koploper, ontving 76% van de docenten in het afgelopen jaar AI-training en gebruikt 75% AI in het onderwijs. Die correlatie is geen toeval: training en gebruik gaan hand in hand.

De tijdwinst die AI oplevert is aanzienlijk. Volgens het Gallup-onderzoek besparen docenten die wekelijks AI gebruiken gemiddeld 5,9 uur per week, wat neerkomt op zes werkweken per jaar. De OECD meet een reductie van 31% in lesvoorbereidingstijd, zonder dat de kwaliteit daalt. De potentiële productiviteitswinst is groot, maar wordt nu slechts door de helft van de docenten gerealiseerd.

Bronnen: IPON/Jaarbeurs onderzoek (n=1.005, januari 2026), Inspectie van het Onderwijs Staat van het Onderwijs 2026, Universiteit Utrecht AI-enquête (n=1.981, 2024), OECD TALIS 2024, Gallup/Walton Family Foundation (juni 2025), OECD Digital Education Outlook 2026

AI-beleid op scholen en universiteiten

De snelheid waarmee leerlingen en docenten AI hebben geadopteerd staat in schril contrast met de traagheid van beleidsvorming. Het IPON-onderzoek onder 1.005 onderwijsprofessionals laat zien dat de grote meerderheid van scholen nog geen kaders heeft.

Van de scholen die wél een standpunt hebben ingenomen, staat 41% AI-gebruik toe onder voorwaarden, terwijl 17% het volledig verbiedt. Maar zelfs waar beleid bestaat, is het lang niet altijd bekend: 30% van de docenten weet niet wat het AI-beleid van hun eigen school is. Dat gebrek aan communicatie werkt door naar ouders: de Staat van de Ouder 2026 laat zien dat driekwart van de ouders niet weet hoe de school van hun kind met AI omgaat, terwijl ze daar wel behoefte aan hebben.

• In het basisonderwijs heeft slechts 5% van de scholen concrete richtlijnen voor verantwoord AI-gebruik opgesteld (Kennisnet Monitor Digitalisering Onderwijs, 2025).
• Bij de Nederlandse universiteiten hebben 5 van de 13 een publiek toegankelijk en compleet AI-beleid; de overige 8 hebben geen formeel publiek kader (TheAIDaily inventarisatie, 2026).
• Driekwart van de ouders weet niet hoe de school van hun kind omgaat met AI, terwijl meer dan de helft van de vo-leerlingen het wel gebruikt (Ouders & Onderwijs, Staat van de Ouder 2026).
• Bijna 80% van de docenten ziet risico's als er geen duidelijke AI-richtlijnen zijn op school (IPON/Jaarbeurs, 2026).
• Internationaal had in 2023 minder dan 10% van de scholen en universiteiten wereldwijd een formeel AI-beleid; in 2025 is dat in het hoger onderwijs gestegen naar twee derde (UNESCO, 2023 en 2025).
• SIVON publiceerde op 1 april 2026 het AI Toetsingskader Funderend Onderwijs (versie 1.0), dat scholen helpt bepalen of AI-tools onder de EU AI-verordening vallen (SIVON, 2026).

Bronnen: IPON/Jaarbeurs onderzoek (n=1.005, januari 2026), Kennisnet Monitor Digitalisering Onderwijs 2025, TheAIDaily inventarisatie universiteiten 2026, Ouders & Onderwijs Staat van de Ouder 2026, UNESCO surveys 2023 en 2025, SIVON AI Toetsingskader 2026

AI-opleidingen en studentenaantallen in Nederland

Het aantal studenten in AI-opleidingen groeit al jaren, maar de groei vlakt af en de uitstroom naar de arbeidsmarkt houdt de vraag niet bij. De CBS AI Monitor 2024 biedt het meest complete beeld van de Nederlandse AI-onderwijspijplijn.

De kern-AI-opleidingen (denk aan Artificial Intelligence, Machine Learning, Data Science kern) zijn meer dan verdubbeld: van 3.430 studenten in 2018/19 naar 7.130 in 2023/24. De bredere categorie (alle opleidingen met een AI-component) groeide van 84.780 naar 103.960, een stijging van 23%. Belangrijk verschil: 92% van de kern-AI-studenten zit op het wo, slechts 8% op het hbo. De groei concentreert zich daarmee in het universitaire segment, terwijl het hbo achterblijft.

Het grootste studieveld binnen de brede categorie is "Informatietechnologie algemeen" met 34.000 studenten, gevolgd door "Marketing en commerciële economie" met 21.000 studenten (voornamelijk hbo). Het specifieke studieveld "Kunstmatige intelligentie en kennistechnologie" telt 7.000 ingeschreven studenten. De instroom in AI-opleidingen is sterk internationaal gekleurd: 35% van de kern-AI-studenten is internationaal, een aandeel dat sinds 2018 meer dan verdrievoudigd is.

• De internationalisering van AI-onderwijs is opmerkelijk: 35% van de kern-AI-studenten is internationaal, meer dan verdrievoudigd (+222%) sinds 2018/19. Bij de brede AI-opleidingen is 20% internationaal (CBS AI Monitor, 2024).
• Het vrouwenaandeel in kern-AI-opleidingen (31-34%) ligt boven dat van de brede AI-opleidingen (~22%), maar blijft ver onder de helft (CBS AI Monitor, 2024).
• Het diplomarendement verschilt sterk per niveau: 78,1% van de wo-studenten haalt een diploma, tegenover 60% in het hbo en 51,7% in het mbo. Vrouwen presteren beter: 77% behaalt een diploma versus 63% van de mannen (CBS AI Monitor, 2024).
• Steeds meer opleidingen stellen een numerus fixus in: in 2025/26 geldt dat voor 50+ wo-opleidingen en ~27 hbo-opleidingen in de IT-richting (AGConnect/Studiekeuze123, 2025).
• De Nationale AI-Cursus voor het brede publiek trok 187.000 deelnemers, ruim boven het oorspronkelijke doel. De cursus, gebaseerd op het Finse "Elements of AI" van de Universiteit van Helsinki, werd in 2025 bijgewerkt met EU AI Act-passages (Emerce, 2025).

Bronnen: CBS AI Monitor 2024 (hoofdstuk 4: AI-onderwijs, hoofdstuk 5: uitstroom arbeidsmarkt, hoofdstuk 6: AI-vacatures), AGConnect/Studiekeuze123, Emerce, TheAIDaily compilatie

EdTech marktomvang en investeringen

De mondiale EdTech-markt groeit gestaag, maar het durfkapitaal voor EdTech bereikte in 2024 een historisch dieptepunt. AI-toepassingen in het onderwijs vormen inmiddels het snelstgroeiende subsegment.

De wereldwijde AI-in-onderwijs-markt wordt geschat op $7 tot $8 miljard in 2025, met een verwachte groei naar $137 miljard in 2035. De Europese markt alleen al bereikt naar verwachting $2,11 miljard in 2026, met machine learning als grootste segment (63% marktaandeel) en corporate training als snelstgroeiende categorie (CAGR 44,8%). Duitsland leidt de Europese markt (30,1% aandeel), gevolgd door het Verenigd Koninkrijk (26,2%).

De mondiale LMS-markt (Learning Management Systems) groeit naar $31,6 miljard in 2026, met een Europees aandeel van $7,2 miljard. In Nederland domineren Canvas en Brightspace als LMS-platform. SURF voerde in 2025 een DPIA uit op Canvas LMS en bereikte met Instructure een akkoord over privacyverbeteringen, een teken dat de sector volwassen wordt op het gebied van data-governance.

• Het durfkapitaal voor EdTech kelderde naar $2,4 miljard in 2024, het laagste niveau in tien jaar en een daling van 89% ten opzichte van de piek van ~$22 miljard in 2021 (HolonIQ, 2024).
• EdTech M&A-activiteit bleef wel sterk: ~342 transacties met ~$28 miljard aan dealvolume in 2024, waaronder Neuberger Berman/Nord Anglia ($14,5 mrd) en Bain Capital/PowerSchool ($5,6 mrd) (HolonIQ, 2024).
• De Nederlandse e-learning-markt heeft een geschatte potentiële jaaromzet van €1,1 miljard; 4,3 miljoen Nederlanders hebben ooit een online opleiding gevolgd, met ICT als populairste cursuscategorie (19%) (Multiscope, 2025).
• In het Nederlandse hoger onderwijs domineren Canvas (o.a. VU, UvA, TU Eindhoven) en Brightspace (o.a. TU Delft, Radboud, HvA) als LMS-platform. Moodle heeft een kleiner marktaandeel; Blackboard is nagenoeg verdwenen (SURF, 2025).
• Coursera groeide naar 191 miljoen geregistreerde gebruikers, met 5,4 miljoen inschrijvingen voor generatieve AI-cursussen, bijna een verdubbeling ten opzichte van het voorgaande jaar (Coursera, 2025).
• De mondiale corporate AI-trainingsmarkt wordt geschat op $7,5 miljard in 2026, met een CAGR van 19% naar $18,2 miljard in 2031. De vraag naar AI-literacy-training steeg met 320% in 2025 (Mordor Intelligence / Josh Bersin Research, 2025-2026).

Bronnen: Grand View Research, Precedence Research, Market Data Forecast (Europe AI in Education Market), HolonIQ (EdTech VC 2024), Multiscope, SURF, Coursera Global Skills Report 2025, Mordor Intelligence, Josh Bersin Research

Overheidsinvesteringen in digitalisering onderwijs

De Nederlandse overheid investeert via het Nationaal Groeifonds honderden miljoenen in de digitalisering van het onderwijs. De twee grootste programma's zijn NOLAI (funderend onderwijs) en Npuls (mbo/hbo/wo). Samen met AiNed, Edu-V en kleinere programma's overschrijdt de totale investering de €900 miljoen, verspreid over de periode 2022-2032. De totale OCW-begroting voor 2026 bedraagt €57 miljard; de digitaliseringsinvesteringen vormen daar een bescheiden maar groeiend deel van.

• NOLAI (Nationaal Onderwijslab AI) richt zich op het funderend onderwijs met €142,6 miljoen over tien jaar. Het doel: 77 co-creatieprojecten, 15 gevalideerde AI-onderwijstechnologieën en minimaal 9 demonstreerbare AI-producten voor po, vo en speciaal onderwijs (Nationaal Groeifonds, 2022).
• Npuls verbindt alle 107 publieke mbo-, hbo- en wo-instellingen en investeert €560 miljoen in thema's als flexibel onderwijs, studiedata en AI, EdTech, XR en digitale vaardigheden (Nationaal Groeifonds / Npuls).
• Het Nationaal AI Deltaplan bevat 52 aanbevelingen, waaronder massale AI-bijscholing van alle docenten, politici en ambtenaren (Data & Maatschappij, november 2025).
• EduGenAI, een samenwerkingsproject van SURF en Npuls, biedt onderwijsinstellingen een veilig platform voor generatieve AI. De pilot loopt tot einde studiejaar 2025-2026 en wordt naar verwachting eind 2026 breed beschikbaar (Npuls/SURF, 2025).

Bronnen: Nationaal Groeifonds (NOLAI, Npuls), OCW Begroting 2026 (ocwincijfers.nl), Tweede Kamer Kamerbrief Digitalisering en Leermiddelen februari 2026, Data & Maatschappij Nationaal AI Deltaplan november 2025, Npuls/SURF EduGenAI, TheAIDaily compilatie

Risico's, ethiek en academische integriteit

De snelle adoptie van AI in het onderwijs brengt risico's mee op het gebied van privacy, discriminatie en academische integriteit. De EU AI-verordening classificeert AI-toepassingen in het onderwijs expliciet als hoog-risico.

De EU AI-verordening heeft directe gevolgen voor het onderwijs. Sinds 2 februari 2025 is het gebruik van AI-systemen voor emotieherkenning bij leerlingen verboden. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt emotieherkenning "dubieus en risicovol" omdat emoties niet door iedereen op dezelfde manier worden geuit; culturele verschillen, leeftijd en individuele kenmerken spelen een rol. Vanaf augustus 2025 gelden transparantieverplichtingen: scholen moeten kenbaar maken wanneer content met AI is gegenereerd.

De zwaarste verplichtingen treden in werking per 2 augustus 2026. Dan gelden de strenge hoog-risico-eisen voor AI die wordt gebruikt bij toelatingsbeslissingen, beoordeling van leerresultaten, examenbewaking en het bepalen van het onderwijsniveau. Scholen moeten een Fundamental Rights Impact Assessment (FRIA) uitvoeren naast een reguliere DPIA. SIVON voert in 2026 een DPIA uit op Google Gemini als onderdeel van Workspace for Education, en GroenLinks-PvdA en D66 pleiten voor een publieke AI-infrastructuur voor het funderend onderwijs.

• Het College voor de Rechten van de Mens waarschuwt dat 40-60% van de basisscholen adaptieve leersystemen gebruikt die menselijke vooroordelen kunnen systematiseren: leerlingen met een migratieachtergrond krijgen vaker een lager initieel schooladvies dan het toetsadvies rechtvaardigt (College voor de Rechten van de Mens / VO-raad, mei 2024).
• Drievijfde van de Nederlanders vreest plagiaat door studenten via AI, en 51% maakt zich zorgen over onbetrouwbaar AI-advies in het onderwijs (Motivaction, 2025).
• 86% van de ondervraagde studenten en docenten aan de Universiteit Utrecht maakt zich zorgen over de verspreiding van misinformatie door AI (Universiteit Utrecht, 2024).
• Digitale ongelijkheid groeit mee met AI-adoptie: 65% van de volwassen Nederlanders gebruikt generatieve AI, maar ouderen, lager opgeleiden en mensen met minder sociaal-economisch kapitaal gebruiken het significant minder (Universiteit Twente, Centrum Digitale Inclusie, februari 2026).
• Van de BON-enquêterespondenten vindt 76% dat AI een risico vormt voor het onderwijs, en 75% acht AI niet betrouwbaar of objectief. Tegelijk vindt 56% AI acceptabel voor toetsontwerp en 47% voor lesontwerp (Beter Onderwijs Nederland, februari 2026).

Bronnen: EU AI-verordening (Bijlage III, categorie 3), Autoriteit Persoonsgegevens, College voor de Rechten van de Mens rapport "Algoritmen in het Onderwijs" mei 2024, Motivaction/Dutch IT Leaders 2025, Universiteit Utrecht 2024, Universiteit Twente februari 2026, Beter Onderwijs Nederland februari 2026

Digitale geletterdheid en vaardigheden in Nederland

Een van de meest verontrustende bevindingen van de afgelopen jaren: Nederlandse leerlingen scoren op digitale geletterdheid onder het internationale basisniveau. Het internationale peilingsonderzoek ICILS 2023 legt een structureel probleem bloot.

Het ICILS 2023-onderzoek onder 47 scholen, 1.288 leerlingen en 300 leraren in het Nederlandse voortgezet onderwijs laat zien dat Nederland gemiddeld onder het basisniveau (level 2) scoort op Computer and Information Literacy. Op Computationeel Denken scoort Nederland significant lager dan het internationaal gemiddelde; nagenoeg alle OESO-landen scoren hoger. Dit resultaat is des te opvallender gezien de hoge breedbandpenetratie en het hoge percentage huishoudens met computers in Nederland.

De resultaten variëren sterk per onderwijsniveau. Vwo-leerlingen halen doorgaans het basisniveau, maar vmbo- en praktijkonderwijs-leerlingen niet. Meisjes scoren hoger dan jongens op Computer and Information Literacy. Nederland is als bijlage opgenomen in het internationale rapport (niet in het hoofdrapport) vanwege problemen bij de dataverzameling, maar de bevindingen zijn niettemin richtinggevend voor het beleidsdebat.

• Eén op de drie leerlingen in het voortgezet onderwijs kan niet goed met een computer omgaan, volgens het internationale ICILS 2023-onderzoek onder 35 landen (Kohnstamm Instituut / IEA, december 2024).
• Vwo-leerlingen halen doorgaans wel het basisniveau, maar vmbo- en praktijkonderwijs-leerlingen niet. Meisjes scoren hoger dan jongens (ICILS 2023).
• Het EU Digital Decade-doel is dat 80% van de volwassenen in 2030 digitale basisvaardigheden heeft. De huidige stand (2023): 56%. Op het huidige traject wordt slechts 59,8% verwacht in 2030, twintig procentpunt onder het doel (Europese Commissie, 2025).
• De kerndoelen digitale geletterdheid worden in Nederland wettelijk verplicht per augustus 2027, gericht op praktische vaardigheden, ontwerp/creatie en begrip van de gedigitaliseerde samenleving (Inspectie van het Onderwijs, 2026).
• Slechts 9% van de docenten beoordeelt de AI-vaardigheid van leerlingen als hoog; 36% beoordeelt die als laag of zeer laag (IPON/Jaarbeurs, 2026).

De OECD waarschuwt in het Digital Education Outlook 2026 voor "metacognitieve luiheid": studenten die met AI werken presteren op korte termijn 48% beter, maar scoren 17% slechter bij toetsen zonder AI-toegang. In Nederland beoordeelt slechts 9% van de docenten de AI-vaardigheid van hun leerlingen als hoog. De combinatie van lage digitale basisvaardigheden, hoge AI-adoptie en gebrekkige AI-geletterdheid vormt een structureel risico (TheAIDaily op basis van OECD Digital Education Outlook 2026 + IPON/Jaarbeurs 2026).

Bronnen: ICILS 2023 (Kohnstamm Instituut / IEA / NRO, december 2024), Europese Commissie State of the Digital Decade 2025, Inspectie van het Onderwijs 2026, IPON/Jaarbeurs 2026, OECD Digital Education Outlook 2026, TheAIDaily compilatie

Toekomst van AI in het Nederlandse onderwijs

De komende jaren worden bepalend voor hoe AI in het onderwijs wordt ingezet. Beleidskaders worden aangescherpt, opleidingen aangepast en de arbeidsmarkt vraagt steeds nadrukkelijker om AI-vaardigheden. De richting is duidelijk: AI-geletterdheid wordt een kerndoel, werkgevers eisen het steeds vaker, en de salarispremie voor AI-vaardigheden is in één jaar meer dan verdubbeld. Tegelijk mist de helft van de beroepsbevolking volgens het WEF de reskilling die nodig is.

• Per augustus 2027 worden kerndoelen digitale geletterdheid wettelijk verplicht in het funderend onderwijs (Inspectie van het Onderwijs, 2026).
• In het najaar van 2026 ontvangt de Tweede Kamer het Regieplan Digitalisering Funderend Onderwijs, dat adresseert: vermindering afhankelijkheid van Big Tech, het aandeel scholen met AI-beleid, docentenprofessionalisering en richtlijnen voor AI-gebruik (Tweede Kamer toezegging, 2026).
• Het World Economic Forum schat dat 59% van de mondiale beroepsbevolking reskilling nodig heeft tegen 2030, en dat 39% van de vereiste vaardigheden verandert. AI en big data zijn de meest gevraagde technische vaardigheden (WEF Future of Jobs Report, januari 2025).
• McKinsey berekent dat 15% van de Nederlandse werkuren tegen 2030 wordt geraakt door AI-automatisering, 50% meer dan in het scenario zonder generatieve AI. De meest geraakte sectoren zijn financiën, IT, overheid en onderwijs (McKinsey, 2024).
• De salarispremie voor AI-vaardigheden is in één jaar meer dan verdubbeld: van 25% in 2024 naar 56% in 2025. De premie geldt in elke geanalyseerde sector (PwC Global AI Jobs Barometer, bijna 1 miljard vacatures, 2025).
• AI-geletterdheid is volgens LinkedIn de snelstgroeiende vaardigheid van 2025: 177% meer LinkedIn-leden voegden AI-skills toe aan hun profiel, en het aantal vacatures dat AI-geletterdheid vereist steeg met 70% (LinkedIn Work Change Report, 2025).
• China maakt AI per september 2025 een verplicht schoolvak voor kinderen vanaf 6 jaar, met focus op robotica, programmeren en machine learning (Chinees overheidsbesluit, 2025).
• De Raad van de EU riep in mei 2026 voor het eerst op tot een mensgerichte benadering van AI in het onderwijs, met nadruk op docententraining en het dichten van digitale kloven (Raad van de EU, 11 mei 2026).

Bronnen: Inspectie van het Onderwijs 2026, Tweede Kamer toezegging TZ202604-085, WEF Future of Jobs Report januari 2025, McKinsey "Capturing the Generative AI Opportunity for the Dutch Labor Market" 2024, PwC Global AI Jobs Barometer 2025, LinkedIn Work Change Report 2025, Raad van de EU mei 2026

Belangrijkste conclusies

• De adoptie-beleid kloof is alarmerend: 90% van de scholieren gebruikt AI, maar slechts 10% van de scholen heeft beleid. Zonder richtlijnen navigeren miljoenen leerlingen zelfstandig door een technologie die hun leerproces fundamenteel verandert.
• Docenten willen, maar kunnen niet: 53% gebruikt AI wekelijks en 60%+ vindt dat het bij onderwijs hoort, maar 80-88% heeft onvoldoende kennis. De trainingsachterstand ten opzichte van koplopers als Singapore is structureel.
• De AI-talentpijplijn lekt: Nederland levert jaarlijks 1.350 kern-AI-afgestudeerden af tegenover ~1.720 nieuwe vacatures, een dekkingsgraad van 79%. Van de internationale studenten (35% van het totaal) verlaat driekwart het land na afstuderen.
• Nederland investeert ongelijk: het hoger onderwijs ontvangt per hoofd bijna zes keer zoveel digitaliseringsgeld als het funderend onderwijs, terwijl juist in po en vo de beleids- en vaardigheidsachterstanden het grootst zijn.
• De digitale basis is zwak: Nederlandse leerlingen scoren onder het internationale basisniveau op digitale geletterdheid (ICILS 2023), en 1 op de 3 kan niet goed met een computer omgaan. Kerndoelen worden pas in 2027 verplicht.
• De EU dwingt actie af: per 2 augustus 2026 gelden strenge eisen voor hoog-risico AI in het onderwijs. De meeste scholen zijn daar niet op voorbereid.
• AI-vaardigheden worden onmisbaar: de salarispremie voor AI-skills is in één jaar verdubbeld naar 56%, en 66% van leidinggevenden weigert kandidaten zonder AI-geletterdheid.