Branche

AI in finance statistieken 2026

De Nederlandse financiële sector is na ICT de grootste AI-gebruiker: banken bouwen eigen AI-agents, verzekeraars worstelen met governance en de EU bestempelt kredietscoring als hoog-risico.

Laatst bijgewerkt: 14 juni 2026 20 min leestijd
59%
Financiële bedrijven met AI
Hoogste na ICT (CBS 2025)
$200-340 mrd
Jaarwaarde genAI banking
2,8-4,7% sectoromzet (McKinsey)
15 van 36
Verzekeraars gebruikt AI
DNB-onderzoek
€4,2 mrd
Betaalfraude EEA 2024
+17% t.o.v. 2023 (EBA/ECB)

AI in de financiële sector in cijfers

  • 59% van de Nederlandse financiële bedrijven gebruikte AI in 2025, tegen 37,4% in 2024 (CBS, 2025)
  • 77% van de ABN AMRO-medewerkers gebruikt dagelijks generatieve AI (ABN AMRO, 2025)
  • 47% van de banken had generatieve AI volledig in productie in 2025, van 10% in 2023 (EY-Parthenon/IIF, 2025)
  • 90% van de financiële instellingen bestrijdt fraude met AI (Feedzai, 2025)
  • 3,4 miljoen meldingen van ongebruikelijke transacties in Nederland in 2024, +50% (FIU-Nederland, 2025)
  • 42,5% van de gedetecteerde fraude in de financiële sector is AI-gedreven (Signicat, 2025)
  • $190 miljard wereldwijde AI-in-finance markt in 2030, van $38 miljard in 2024 (MarketsandMarkets, 2024)
  • $200-340 miljard potentiële jaarlijkse genAI-waarde voor banking, 2,8-4,7% van de sectoromzet (McKinsey, 2023-2025)
  • ~7.500 fte krimp bij ABN AMRO, ING en Rabobank tot 2028, vooral in compliance (TheAIDaily op basis van bankpublicaties)
  • 22.000 financiële entiteiten vallen sinds januari 2025 onder DORA (ESA's, 2025)

De financiële sector is in Nederland een van de koplopers in het gebruik van kunstmatige intelligentie. Banken automatiseren klantenservice en hypotheekbeoordeling, verzekeraars zetten AI in voor schadeafhandeling en fraudedetectie, en toezichthouders zoals De Nederlandsche Bank scherpen hun controle op AI aan. Deze pagina bundelt de belangrijkste cijfers over AI in de financiële sector voor 2026, met Nederlandse data van CBS, DNB en de Betaalvereniging naast internationaal onderzoek van McKinsey, Deloitte, EY en de Europese toezichthouders.

Waar harde Nederlandse cijfers ontbreken, combineert TheAIDaily officiële bronnen tot eigen compilaties en extrapolaties. Bij elke berekening staan de onderliggende bronnen vermeld, zodat je de logica kunt volgen. Alle data is van 2024 tot en met 2026, tenzij anders aangegeven.

AI-adoptie in de Nederlandse financiële sector

De financiële dienstverlening behoort samen met de ICT-sector tot de meest intensieve AI-gebruikers van Nederland. Volgens CBS steeg het aandeel financiële bedrijven met AI in één jaar van 37,4% naar 59%, ruim boven het landelijk gemiddelde.

59%
Financiële bedrijven met AI (2025)
Was 37,4% in 2024 (CBS)
33%
Landelijk gemiddelde alle sectoren
+10 procentpunt t.o.v. 2024 (CBS)
87,9%
Sectoromzet bij AI-gebruikers
Hoogste van alle sectoren (CBS)
~2.000
Financiële bedrijven met AI (10+ wn)
Compilatie CBS

Het gat tussen de financiële sector en de rest van het bedrijfsleven is groot. CBS meet dat 33% van alle Nederlandse bedrijven met tien of meer werknemers in 2025 AI gebruikte, terwijl de financiële dienstverlening met 59% bijna twee keer zo hoog scoort. Alleen de ICT-sector (70%) ligt nog hoger. Opvallend is dat de bedrijven die AI inzetten samen goed zijn voor 87,9% van de omzet in de sector: AI-gebruik concentreert zich bij de grootste instellingen, terwijl kleinere kantoren achterblijven.

AI-gebruik per sector in Nederland (2025, bedrijven 10+ werknemers)

ICT-sector
70%
Financiële dienstverlening
59%
Specialistische zakelijke diensten
55%
Alle sectoren (gemiddeld)
33%

Ook op Europees niveau loopt de sector voorop. Uit de SAFE-enquête van de Europese Centrale Bank blijkt dat 38% van de eurozone-bedrijven in een gevorderd AI-stadium zit en dat de dienstensector, waar finance onder valt, structureel hoger scoort. Gemiddeld investeren eurozone-bedrijven 5,6% van hun totale investeringen in AI, een aandeel dat naar verwachting oploopt richting 9%.

  • De AI-adoptie in de Nederlandse financiële sector groeide in één jaar van 37,4% naar 59%, een sprong van bijna 22 procentpunt en de sterkste stijging van alle sectoren (CBS, 2025).
  • Na de ICT-sector is finance de meest AI-intensieve bedrijfstak van Nederland, met een adoptie die bijna twee keer zo hoog ligt als het landelijk gemiddelde van 33% (CBS, 2025).
  • In de eurozone zit 38% van de bedrijven in een gevorderd AI-stadium, waarbij de dienstensector waar finance onder valt structureel hoger scoort (ECB SAFE, 2025).
  • Een derde van de eurozone-bedrijven (34%) investeert actief in AI, met de hoogste investeringsaandelen in diezelfde dienstensector (ECB SAFE, 2025).

Binnen de sector lopen banken, verzekeraars en vermogensbeheerders niet gelijk op. Uit de European Financial Services AI Survey van EY blijkt dat 74% van de verzekeraars en 73% van de vermogensbeheerders een significante productiviteitswinst van generatieve AI verwacht, tegenover 64% van de banken. Tegelijk voelt 40% van de banken zich achterlopen op concurrenten, een hoger percentage dan bij verzekeraars (17%). Negen op de tien financiële firma's heeft AI inmiddels in enige mate geïntegreerd, maar slechts 9% beschouwt zichzelf als voorloper.

SubsectorVerwacht significante genAI-productiviteitVoelt zich achterop
Verzekeraars74%17%
Vermogensbeheerders73%36%
Banken64%40%
Opvallend: bijna twee keer het gemiddelde

Met 59% AI-gebruik zit de financiële sector op bijna het dubbele van het landelijk gemiddelde van 33%. TheAIDaily berekent op basis van het CBS-bedrijvenregister dat dit neerkomt op grofweg 2.000 financiële instellingen met tien of meer werknemers die AI inzetten, tegenover ongeveer 1.250 een jaar eerder.

Bronnen: CBS AI-monitor 2024 (2025) en Digitalisering en kenniseconomie 2025 (2026), ECB Survey on the Access to Finance of Enterprises Q4 2025 (2026), Eurostat Use of AI in enterprises (2025), EY European Financial Services AI Survey (2024-2025), TheAIDaily-compilatie op basis van CBS-bedrijvenregister.

AI bij Nederlandse banken: ING, Rabobank en ABN AMRO

De drie grootbanken zetten AI breed in, van klantenservice tot hypotheekbeoordeling en witwasbestrijding. ABN AMRO maakte AI zelfs het kloppend hart van zijn nieuwe strategie, terwijl ING als eerste Nederlandse grootbank een zelfontwikkelde AI-hypotheekagent in gebruik nam.

58 sec
ING AI-hypotheekvoorstel
Eerste NL-grootbank met eigen agent (FD, 2026)
77%
ABN AMRO-medewerkers met genAI
Dagelijks gebruik (ABN AMRO)
+20%
Meer klanten geholpen (ING-chatbot)
In de eerste 7 weken (ING/McKinsey)
25+
GenAI-toepassingen ABN AMRO
100+ extra geïdentificeerd (ABN AMRO)

Bij ING liet de nieuwe generatieve-AI-chatbot in de eerste zeven weken zien wat de technologie kan: het systeem hielp 20% meer klanten dan de oude oplossing, die 40 tot 45% van de vragen afhandelde. De chatbot draait inmiddels in meerdere markten en bedient een klantenbestand van 37 miljoen mensen. Daarnaast bouwde ING een AI-hypotheekagent die in 58 seconden een conceptvoorstel opstelt. In de testfase gebruikten 50 van de 300 hypotheekbeoordelaars de agent bij ongeveer 40% van hun dossiers.

ABN AMRO koppelt AI nadrukkelijk aan harde financiële doelen. De bank heeft 25 generatieve-AI-toepassingen in productie en honderd extra use cases geïdentificeerd, terwijl 77% van de medewerkers dagelijks generatieve AI gebruikt. In de strategie tot 2028 wil de bank het aantal IT-applicaties terugbrengen van ongeveer 2.200 naar 1.200 en het innovatiebudget verhogen van 15% naar 40%.

BankAI-toepassingResultaatBron
INGGenAI-klantenservicechatbot+20% klanten geholpen in 7 wekenING/McKinsey case (2025)
INGAI-hypotheekagentConceptvoorstel in 58 secondenFD/Banken.nl (2026)
ABN AMROGenAI-assistent leningaanvraag~30% tijdsbesparingUpstream/ABN AMRO (2025)
RabobankAML-automatisering met AIHonderden functies geschraptFinancieel Management (2026)

Rabobank zet AI vooral in om processen rond witwasbestrijding efficiënter te maken. De bank telde eind 2025 ongeveer 48.000 fte, ruim duizend minder dan een jaar eerder, deels door automatisering. Samen met ABN AMRO en TNO ontwikkelde Rabobank bovendien AI waarmee banken gevoelige data gezamenlijk kunnen analyseren zonder die onderling te delen, gericht op het opsporen van witwaspatronen.

  • De generatieve-AI-chatbot van ING bedient inmiddels een klantenbestand van 37 miljoen mensen over meerdere markten (ING/McKinsey, 2025).
  • De AI-assistent van ABN AMRO voor leningaanvragen verkort de doorlooptijd met ongeveer 30%, doordat medewerkers minder handmatig hoeven uit te zoeken (ABN AMRO/Capgemini, 2025).
  • ING trainde rond de 5.000 medewerkers in datavaardigheid en generatieve AI om de eigen AI-toepassingen te kunnen bouwen en gebruiken (ING, 2025).
  • ABN AMRO mikt op een cost/income-ratio onder 55% in 2028, deels te realiseren via AI-automatisering van support- en complianceprocessen (ABN AMRO, 2025).

Bronnen: ING/McKinsey case study (2025), FD via Banken.nl (juni 2026), Upstream en Capgemini client story ABN AMRO (2025), Financieel Management Rabobank-jaarcijfers (2026), NN Group en sectorpublicaties.

AI bij verzekeraars en het DNB-toezicht

De Nederlandsche Bank onderzocht in 2025 en 2026 hoe verzekeraars AI gebruiken. De conclusie: het gebruik groeit snel, maar de governance blijft achter. Vooral grote verzekeraars hebben AI in productie, terwijl kleinere partijen achterblijven.

15 van 36
Verzekeraars gebruikt AI
DNB-onderzoek (2025)
~80%
Grote/middelgrote verzekeraars met AI
vs. 21% kleine verzekeraars (DNB, 2026)
70%+
Verwerkt EIOPA-AI-principes
Inbedding nog in ontwikkeling (DNB/EIOPA)
191
AI use cases NN Group
Doel: 300 in 2028 (NN Group)

In het eerste DNB-onderzoek gaven 15 van de 36 ondervraagde schade-, levens-, zorg- en herverzekeraars aan AI te gebruiken, vooral voor fraudedetectie, schade-inschatting en risicoanalyse van ongestructureerde data. Het vervolgonderzoek van begin 2026 liet zien dat bijna 80% van de grote en middelgrote verzekeraars AI in reguliere processen had, tegenover slechts 21% van de kleine verzekeraars. Alle grote verzekeraars beschouwen AI-investeringen als essentieel voor hun verdienmodel.

DNB plaatst er stevige kanttekeningen bij. Meer dan 70% van de verzekeraars houdt rekening met de zes AI-principes van Europese toezichthouder EIOPA, maar de inbedding daarvan in de governance is nog onvolgroeid. De toezichthouder signaleert twee terugkerende tekortkomingen: onvolledige documentatie van ontwikkelkeuzes en gebrekkige monitoring nadat een model in gebruik is genomen. Hoog-risico-AI voor risicobeoordeling en premiestelling in leven- en zorgverzekeringen wordt nog zeer beperkt ingezet.

ToepassingVerzekeraar/sectorCijferJaar
AI use cases in productieNN Group191 (was 148)2025
Investering AI/automatiseringNN Group "Future Ready"~€450 mln2024-2027
Vastgestelde verzekeringsfraudeSectorbreed (Verbond)9.000+ gevallen2024
Bespaard door fraudebestrijdingSectorbreed (Verbond)€95,6 mln2024

Individuele verzekeraars maken werk van AI. NN Group had medio 2025 al 191 AI-use-cases in productie, tegen 148 eind 2024, en mikt op 300 in 2028. De groep trekt rond de 450 miljoen euro uit voor AI en automatisering en wil daarmee jaarlijks zo'n 200 miljoen euro besparen. Achmea zet AI-agents in voor schadeafhandeling en klantvragen, steeds met een mens in de controlerende rol.

De keerzijde is zichtbaar in de fraudecijfers. Het Verbond van Verzekeraars stelde in 2024 ruim 9.000 fraudegevallen vast, meer dan de circa 8.000 in 2023, en bespaarde daarmee 95,6 miljoen euro. Het Verbond ziet AI zowel als wapen tegen fraude als hulpmiddel voor fraudeurs, bijvoorbeeld via gemanipuleerde foto's en facturen.

Bronnen: DNB "AI bij verzekeraars: kansen en risico's" (maart 2025) en "Verzekeraars en AI" (januari 2026), NN Group Capital Markets Day en halfjaarresultaten (2025), Verbond van Verzekeraars fraudefactsheet (november 2025), Computable (2025).

AI-fraudedetectie en transactiemonitoring

Fraudebestrijding is een van de oudste en meest volwassen AI-toepassingen in finance. Banken en betaalbedrijven scoren transacties in milliseconden en verlagen het aantal valse meldingen fors, terwijl de kosten van witwasbestrijding flink oplopen.

90%
Instellingen bestrijdt fraude met AI
Feedzai State of AI (2025)
3,4 mln
Meldingen ongebruikelijke transacties
FIU-Nederland (2024), +50%
€1,4 mrd
NL-banken aan witwasbestrijding
Per jaar (FD/ABN AMRO)
-60%
Minder valse positieven (Danske Bank)
Tot 80% verwacht bij volle inzet

De effectiviteit van AI in fraudedetectie is goed gedocumenteerd. Mastercard verdubbelde met generatieve AI de detectie van gecompromitteerde kaarten en signaleert risicovolle verkopers tot 300% sneller. Danske Bank verhoogde met deep learning de detectie van echte fraude met 50% en verlaagde het aantal valse positieven met 60%, met een transactiescore in minder dan 300 milliseconden. Volgens onderzoek van Feedzai bestrijdt 90% van de financiële instellingen opkomende fraude inmiddels met AI.

In Nederland is de schaal van financiële criminaliteit groot. FIU-Nederland ontving in 2024 ruim 3,4 miljoen meldingen van ongebruikelijke transacties, 50% meer dan een jaar eerder, en merkte 118.408 transacties als verdacht aan met een waarde van 9,7 miljard euro. Banken geven samen ongeveer 1,4 miljard euro per jaar uit aan witwasbestrijding, waarbij naar schatting 13.000 medewerkers, ongeveer een vijfde van het bankpersoneel, zich met deze controles bezighoudt.

  • Wereldwijd kosten financial-crime-compliance de financiële sector ongeveer 206 miljard dollar per jaar, wat de druk verklaart om controles te automatiseren (LexisNexis, 2023).
  • Moderne AI-systemen scoren een transactie in tientallen milliseconden; Danske Bank beoordeelt elke transactie in minder dan 300 milliseconden (Teradata/Danske Bank).
  • Volgens ABN AMRO geven banken ongeveer vijf keer meer uit aan witwasbestrijding dan de waarde van het criminele geld dat ze onderscheppen (FD/ABN AMRO, 2025).
  • De wereldwijde fraude- en scamverliezen kwamen in 2023 uit op 485,6 miljard dollar, een bedrag dat AI-gedreven detectie noodzakelijk maakt (Nasdaq Verafin, 2024).
Eigen berekening: de AML-rekening per bankmedewerker

Uit een combinatie van de cijfers blijkt hoe arbeidsintensief witwasbestrijding is. TheAIDaily komt op basis van de 1,4 miljard euro aan AML-uitgaven en de 13.000 betrokken medewerkers (FD/ABN AMRO) uit op ruwweg 108.000 euro aan AML-kosten per fte per jaar. Juist dat kostenniveau maakt AI-automatisering voor banken aantrekkelijk.

Bronnen: Feedzai State of AI (2025), Mastercard Newsroom (2024), Teradata/Danske Bank case study, FIU-Nederland Jaaroverzicht 2024 (2025), LexisNexis True Cost of Financial Crime Compliance (2023), Nasdaq Verafin Global Financial Crime Report (2024), FD via Accountancy Vanmorgen (2025), TheAIDaily-berekening.

AI-gedreven fraude en deepfakes in finance

Dezelfde technologie die fraude opspoort, maakt fraude ook geavanceerder. Deepfakes, synthetische identiteiten en AI-gegenereerde phishing groeien explosief en vormen een groeiend risico voor banken, verzekeraars en hun klanten.

$40 mrd
Verwachte genAI-fraude VS in 2027
Was $12,3 mrd in 2023 (Deloitte)
+2.137%
Toename deepfake-fraudepogingen
Over drie jaar (Signicat)
42,5%
Gedetecteerde fraude is AI-gedreven
In de financiële sector (Signicat)
$25 mln
Verlies door één deepfake-call
Hongkong, 2024

Deloitte verwacht dat door generatieve AI mogelijk gemaakte fraude in de Verenigde Staten kan oplopen van 12,3 miljard dollar in 2023 naar 40 miljard dollar in 2027, een jaarlijkse groei van 32%. Identiteitsdienstverlener Signicat mat over drie jaar een toename van deepfake-fraudepogingen met 2.137%, waardoor inmiddels 42,5% van de gedetecteerde fraudepogingen in de financiële sector AI-gedreven is. Een veelgenoemd voorbeeld is een geval in Hongkong waarbij een medewerker 25 miljoen dollar overmaakte na een videocall met een nagemaakte financieel directeur.

Ook in Nederland is de verschuiving merkbaar. De schade door bankhelpdeskfraude steeg in 2025 met 3 miljoen euro naar 25,8 miljoen euro, en de phishingschade liep op naar bijna 2,6 miljoen euro. Banken wijzen synthetische identiteiten en AI aan als groeiende factoren en zetten zelf AI in om deze nieuwe vormen van fraude te herkennen.

FraudevormCijferPeriodeBron
GenAI-fraude VS$12,3 mrd naar $40 mrd2023-2027Deloitte
Deepfake-pogingen+2.137%3 jaarSignicat
Betaalfraude EEA€4,2 mrd (+17%)2024EBA/ECB
Bankhelpdeskfraude NL€25,8 mln (+€3 mln)2025NVB/Betaalvereniging

Op Europees niveau bereikte de betaalfraude in 2024 een bedrag van 4,2 miljard euro, 17% meer dan in 2023, zo melden de Europese Bankenautoriteit en de ECB. Kaartfraude lag zelfs 17 keer hoger bij ontvangers buiten de Europese Economische Ruimte, waar sterke klantauthenticatie niet verplicht is. Slechts 22% van de financiële instellingen had volgens Signicat begin 2025 AI-gebaseerde fraudepreventie geïmplementeerd, wat aangeeft dat de verdediging nog achterloopt op de dreiging.

Bronnen: Deloitte Center for Financial Services "Deepfake banking fraud risk on the rise" (2024), Signicat "The Battle Against AI-Driven Identity Fraud" (2025), EBA en ECB "2024 Report on Payment Fraud" (december 2025), NVB en Betaalvereniging Nederland Feiten & Cijfers (2025).

De wereldwijde markt voor AI in financiële diensten

De markt voor AI in financiële diensten groeit razendsnel. Afhankelijk van de definitie loopt de marktomvang uiteen, maar alle ramingen wijzen op groeipercentages van 20 tot 30% per jaar en een meervoudige verdubbeling tot 2030.

$190 mrd
AI-in-finance markt in 2030
Was $38 mrd in 2024, CAGR 30,6% (MarketsandMarkets)
$97 mrd
AI-uitgaven finance in 2027
Was $45 mrd in 2024 (IDC)
$200-340 mrd
Jaarwaarde genAI banking
2,8-4,7% sectoromzet (McKinsey)
$3,39 mrd
GenAI-banking markt in 2029
Was $1,16 mrd in 2024 (TBRC)

De brede markt voor AI in finance groeit volgens MarketsandMarkets van 38,36 miljard dollar in 2024 naar 190,33 miljard dollar in 2030, een samengestelde jaarlijkse groei van 30,6%. De smallere categorie generatieve AI in banking is veel kleiner maar groeit ook hard: van 1,16 miljard dollar in 2024 naar 3,39 miljard dollar in 2029. Dat verschil van ongeveer vijftig keer laat zien hoe belangrijk het is om scope te onderscheiden bij marktcijfers.

De potentiële waarde is enorm. McKinsey schat dat generatieve AI jaarlijks 200 tot 340 miljard dollar aan waarde kan toevoegen aan de banksector, wat overeenkomt met 2,8 tot 4,7% van de sectoromzet. Marktonderzoeker IDC verwacht dat de AI-uitgaven van de financiële sector groeien van 45,2 miljard dollar in 2024 naar 97 miljard dollar in 2027, met de financiële diensten als een van de grootste afnemers van AI wereldwijd.

Wereldwijde AI-uitgaven financiële sector (IDC, miljard dollar)

2024
$45,2 mrd
2025
$58,3 mrd
2026
$75,2 mrd
2027
$97 mrd
MarktdefinitieStartwaardeEindwaardeCAGR
AI in finance (breed)$38,36 mrd (2024)$190,33 mrd (2030)30,6%
AI in fintech (alt. sizing)$35,57 mrd (2023)$150,26 mrd (2030)22,9%
GenAI in banking$1,16 mrd (2024)$3,39 mrd (2029)23,9%
AI-uitgaven finance (IDC)$45,2 mrd (2024)$97 mrd (2027)~30%

Voor de banksector tekent McKinsey ook waar de meeste waarde zit: risk en legal, corporate banking en retail banking zijn de segmenten met het grootste potentieel. De combinatie van hoge transactievolumes, veel ongestructureerde data en strenge regelgeving maakt finance bij uitstek geschikt voor AI-toepassingen.

Bronnen: MarketsandMarkets "AI in Finance Market" (oktober 2024), Grand View Research AI in fintech (2024), The Business Research Company GenAI in banking (2025), McKinsey Global Institute economic potential of generative AI (2023-2025), IDC financial-sector AI-spending forecast (2024).

Generatieve AI in de financiële sector

Generatieve AI is in twee jaar tijd van experiment naar productie gegaan. Banken implementeren grootschalig genAI-toepassingen, en de eerste agentic-AI-systemen, die zelfstandig taken uitvoeren, doen hun intrede.

47%
Banken met genAI volledig in productie
Was 10% in 2023 (EY/IIF)
65%
Financiële instellingen actief met AI
Was 45% (NVIDIA, 2026)
52%
Experimenteert met agentic AI
Cambridge CCAF (2026)
89%
Ziet hogere omzet én lagere kosten
NVIDIA-survey (2026)

Uit de jaarlijkse enquête van EY-Parthenon en het Institute of International Finance blijkt dat 47% van de banken in 2025 generatieve-AI-toepassingen volledig had geïmplementeerd, tegenover slechts 10% in 2023. In totaal had 77% van de banken minstens één genAI-toepassing gelanceerd of in soft launch. De NVIDIA-survey onder ruim 800 financiële professionals laat zien dat 65% nu actief AI gebruikt en dat 61% generatieve AI gebruikt of evalueert.

De volgende stap is agentic AI. Volgens het Cambridge Centre for Alternative Finance experimenteert 52% van de financiële firma's al met agentic AI, waarbij fintechs (57%) voorlopen op traditionele instellingen (45%). NVIDIA meet dat 21% van de instellingen al AI-agents in productie heeft. Tegelijk waarschuwen onderzoekers dat datakwaliteit de grootste rem op verdere adoptie blijft.

Generatieve AI in financiële diensten (gebruikt of evalueert, NVIDIA)

2024
40%
2025
52%
2026
61%

De resultaten zijn aantoonbaar. In de NVIDIA-survey gaf 89% van de instellingen aan zowel hogere omzet als lagere kosten te zien dankzij AI, en 64% rapporteerde een omzetstijging van meer dan 5%. Deloitte vond dat 74% van de "pioniers" een rendement van meer dan 10% verwacht op hun meest geavanceerde genAI-initiatief, tegenover 44% van de achterblijvers. De voorlopers plukken de vruchten, terwijl de rest moeite heeft om van pilot naar schaal te komen.

Die kloof tussen experimenteren en opschalen is het centrale thema voor 2026. IBM meet dat 78% van de banken generatieve AI inmiddels tactisch inzet, een sprong vanaf slechts 8% een jaar eerder, maar tactisch gebruik is nog geen schaal. McKinsey ziet dat 23% van de organisaties al een agentic-AI-systeem opschaalt en 39% experimenteert, terwijl ongeveer een derde AI organisatiebreed weet door te voeren. Cambridge CCAF rapporteert dat 40% van de firma's met AI een hogere winstgevendheid ziet en dat de productiviteitswinst het grootst is in technische en datateams (79%), gevolgd door de back-office (75%) en front-office (69%).

  • Ongeveer vier op de vijf financiële firma's wereldwijd (80%) zet AI op enig niveau in, wat de sector tot een van de breedste AI-gebruikers maakt (Cambridge CCAF, 2026).
  • Operationele efficiëntie is met 52% de meest genoemde AI-verbetering in de sector, gevolgd door hogere productiviteit met 48% (Cambridge CCAF, 2026).
  • Vrijwel alle instellingen houden hun AI-budget komend jaar gelijk of verhogen het, een teken dat de investeringen structureel worden (NVIDIA, 2026).
  • Documentverwerking is met 66% de populairste genAI-use-case bij Europese financiële instellingen, vóór klantenservice en codeontwikkeling (EY, 2025).

Bronnen: EY-Parthenon en IIF Annual Survey on AI Use in Financial Services (oktober 2025), NVIDIA State of AI in Financial Services 2026 (januari 2026), Cambridge CCAF 2026 Global AI in Financial Services Report (april 2026), Deloitte AI Institute (februari 2025), IBM Institute for Business Value (2025), McKinsey State of AI (2025).

Fintech en digitaal betalen in Nederland

Nederland is een van de meest digitale betaalmarkten van Europa. iDEAL nadert de pinbetaling, neobanken groeien hard en fintechs zetten AI in als kerntechnologie. Dat maakt de sector een vruchtbare bodem voor AI-toepassingen.

1,47 mrd
iDEAL-betalingen (2024)
+10% t.o.v. 2023 (Betaalvereniging)
€141 mrd
iDEAL-omzet (2024)
+13%, dicht bij pin €147 mrd (Betaalvereniging)
93%
Pinbetalingen contactloos
46% via mobiel (DNB)
€2,64 mrd
VC in Nederlandse tech (2025)
41% naar deeptech (Techleap)

De Betaalvereniging Nederland telde in 2024 ruim 1,47 miljard iDEAL-betalingen met een omzet van 141 miljard euro, een groei van 13% die het systeem dicht bij de jaaromzet van pinbetalingen (147 miljard euro) brengt. Aan de kassa verloopt 93% van de pinbetalingen contactloos, waarvan 46% via een mobiel apparaat. Die snelle digitalisering vormt de basis voor AI-gedreven betaaldiensten.

Neobanken laten zien hoe ver AI in de klantbediening kan gaan. bunq, dat zich profileert als de eerste AI-bank van Europa, had begin 2025 ongeveer 17 miljoen gebruikers en boekte over 2024 een nettowinst van 85,3 miljoen euro, een stijging van 65%. De bank zet generatieve AI in voor een groot deel van het klantcontact via assistent Finn. Revolut passeerde wereldwijd de 65 miljoen gebruikers.

  • De grootste Nederlandse AI-fintech-deal van 2025 was de 115 miljoen euro die Finom ophaalde voor AI-gedreven financiële diensten aan het MKB (TechCrunch, 2025).
  • KPMG verwacht dat AI-gedreven applicaties in 2028 een groot deel van het retail-beleggingsadvies in Nederland zullen leveren (KPMG-prognose, 2025).
  • Van het Nederlandse durfkapitaal ging in 2025 41% naar deeptech, mede gedreven door investeringen in AI-bedrijven (Techleap, 2026).
  • Finom wil in 2026 doorgroeien naar 1 miljoen klanten, vanaf ruim 125.000 nu, grotendeels op basis van AI-automatisering van het klantcontact (TechCrunch, 2025).
Compilatie: de digitale betaalmarkt schaalt mee met AI

Uit een combinatie van Betaalvereniging- en CBS-data blijkt hoe groot het toepassingsgebied is. Met 1,47 miljard iDEAL-transacties en 5,77 miljard pinbetalingen verwerkt Nederland naar schatting ruim 7 miljard digitale betalingen per jaar, allemaal kandidaten voor realtime AI-fraudecontrole. Dat verklaart waarom juist betaalbedrijven tot de vroegste en intensiefste AI-gebruikers van de sector horen.

Bronnen: Betaalvereniging Nederland Factsheet Betalingsverkeer 2024 (2025), DNB "Mobiel betalen in opmars" (2024), Techleap State of Dutch Tech Report 2026, bunq Newsroom en CNBC (2025), TechCrunch (2025), TheAIDaily-compilatie.

AI, banen en kostenbesparing in finance

AI verandert de werkgelegenheid in de financiële sector ingrijpend. Banken kondigen grote reorganisaties aan, vooral in administratieve en compliancefuncties, terwijl de vraag naar AI- en datatalent juist stijgt.

-5.200
fte bij ABN AMRO (2024-2028)
AML-functies ~35% kleiner door AI (ABN AMRO)
1.250
Banen geschrapt bij ING (2026)
Vooral witwasbestrijding (Banken.nl)
54%
Bankbanen met hoog automatiseringspotentieel
Hoogste van alle sectoren (Citi)
47.000
AI-functies in Nederland
Breder dan finance alleen (TheAIDaily)

De aangekondigde reorganisaties zijn fors. ABN AMRO wil tussen 2024 en 2028 netto 5.200 fte schrappen, waarbij support- en AML-functies met ongeveer 35% krimpen door AI. ING schrapt in 2026 zo'n 1.250 banen, vooral op de afdeling witwasbestrijding, en mikt op 350 miljoen euro kostenbesparing. De helft van de ABN AMRO-reductie verloopt via natuurlijk verloop.

Citi becijferde dat 54% van de bankbanen een hoog automatiseringspotentieel heeft, het hoogste van alle sectoren, met daarbovenop 12% dat kan worden versterkt met AI. Tegelijk waarschuwt de Nederlandse banksector dat ongeveer 2.600 van de 13.000 AML-banen binnen twee jaar kunnen verdwijnen door AI. De besparingen zijn substantieel: McKinsey schat het kostenpotentieel van generatieve AI in banking op 200 tot 340 miljard dollar per jaar, met tot 20% netto kostenreductie.

Instelling/bronBanenimpactPeriodeAanleiding
ABN AMRO-5.200 fte2024-2028AI en efficiency
ING-1.250 banen2026AI in witwasbestrijding
Rabobank-1.000+ fte2025Automatisering
NL-banken (AML)~2.600 banen mogelijk wegbinnen 2 jaarAI-transactiemonitoring

Aan de talentkant blijft de vraag groot. Nederland telt naar schatting 47.000 AI-functies, met een mediaan salaris voor een machine learning engineer van rond de 89.710 euro, een premie van 56% boven de markt. Data scientists verdienen doorgaans tussen 45.000 en 85.000 euro per jaar, waarbij de financiële sector vaak aan de bovenkant van die range betaalt. De grootste uitdaging is omscholing: 22% van de financiële organisaties noemt het bijscholen van bestaand personeel het lastigste onderdeel van de AI-transitie.

Eigen extrapolatie: netto banenverschuiving bij de grootbanken

TheAIDaily telt de aangekondigde reducties bij ABN AMRO, ING en Rabobank op tot ruwweg 7.500 fte aan geplande of gerealiseerde krimp tot 2028, grotendeels in administratie en compliance. Tegelijk groeit de vraag naar AI- en datatalent. De verschuiving is dus minder een netto banenverlies dan een herverdeling: van repetitief controlewerk naar technische en toezichtsrollen.

Bronnen: ABN AMRO Capital Markets Day (november 2025), Banken.nl over ING (maart 2026), Financieel Management Rabobank (2026), FD via Accountancy Vanmorgen (oktober 2025), Citi GPS "AI in Finance" (2024), McKinsey banking (2024-2025), TheAIDaily-arbeidsmarktpagina en eigen extrapolatie.

AI-regelgeving: EU AI Act, DORA en toezicht

Geen sector wordt zo strikt gereguleerd op AI als de financiële. De EU AI Act bestempelt kredietscoring en verzekeringspremiestelling als hoog-risico, terwijl DORA de digitale weerbaarheid afdwingt. Voor Nederlandse instellingen betekent dat aanzienlijke compliance-verplichtingen.

22.000
Financiële entiteiten onder DORA
EU-breed, sinds januari 2025 (ESA's)
€35 mln
Maximale AI Act-boete
of 7% wereldwijde jaaromzet (EU AI Act)
2 aug 2026
Deadline hoog-risico AI Act
Mogelijk uitstel naar dec 2027 (EU AI Act)
19
Kritieke ICT-leveranciers onder DORA
o.a. AWS, Google Cloud, Microsoft (ESA's, 2025)

De EU AI Act, verordening 2024/1689, classificeert AI-systemen die de kredietwaardigheid van natuurlijke personen beoordelen als hoog-risico, net als systemen voor risicobeoordeling en premiestelling bij leven- en zorgverzekeringen. Fraudedetectie is daarvan uitgezonderd. Overtredingen kunnen tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet kosten. De Europese Bankenautoriteit stelt vast dat het merendeel van de AI-use-cases bij banken in de hoog-risico-categorie valt, vooral kredietscoring en transactiemonitoring.

De tijdlijn is in beweging. De oorspronkelijke deadline voor hoog-risico-systemen staat juridisch op 2 augustus 2026, maar een voorlopig politiek akkoord van mei 2026 wil deze verschuiven naar 2 december 2027. Tot publicatie in het Publicatieblad blijft de oudere datum bindend. DORA, de verordening voor digitale operationele weerbaarheid, geldt sinds 17 januari 2025 voor ruim 22.000 financiële entiteiten in de EU. De Europese toezichthouders wezen in november 2025 negentien kritieke ICT-leveranciers aan voor direct toezicht.

Regel/maatregelStatus of cijferDatum
AI Act verboden praktijkenVan toepassing2 februari 2025
AI Act GPAI-verplichtingenVan toepassing2 augustus 2025
AI Act hoog-risico (finance)2 aug 2026, mogelijk uitstel 20272026/2027
DORA22.000 entiteiten17 januari 2025

In Nederland scherpen DNB en AFM hun toezicht aan. DNB maakt AI en cyberweerbaarheid tot speerpunt voor 2026 en doet via een sectorbrede uitvraag nader onderzoek naar AI-gebruik in bedrijfsprocessen. AFM en DNB publiceerden al in april 2024 een gezamenlijk rapport over de impact van AI op de sector en kondigden voor 2026 intensiever toezicht aan. EIOPA publiceerde in augustus 2025 een opinie met governanceprincipes voor verzekerings-AI die niet onder de hoog-risico-categorie valt.

Bronnen: EU AI Act (verordening 2024/1689) Annex III en art. 99, Europese Commissie implementatie-tijdlijn, EBA factsheet AI Act banking (november 2025), DORA (verordening 2022/2554) en ESA-persbericht kritieke ICT-leveranciers (november 2025), DNB en AFM (2024-2026), EIOPA Opinion (augustus 2025).

Vertrouwen en risico's van AI in finance

AI in finance raakt gevoelige beslissingen: kredietverlening, verzekeringspremies en betalingen. Nederlanders staan er gematigd positief tegenover, maar willen vrijwel unaniem dat een mens het laatste woord houdt. Bias en discriminatie blijven de grootste zorg.

5,8
Gemiddeld AI-vertrouwen (schaal 1-10)
KPMG-monitor 2025
84%
Wil mens met laatste woord
Bij belangrijke beslissingen (KPMG/Ipsos)
85%
Grote zorgen over privacy
89% bezorgd over nepinformatie (KPMG/Ipsos)
50+
Discriminerende overheidsalgoritmes
Vastgesteld door de AP

Uit de Nationale AI Vertrouwensmonitor van KPMG en Ipsos blijkt dat Nederlanders AI gemiddeld een 5,8 geven op een schaal van 1 tot 10. Tegelijk vindt 84% dat bij belangrijke beslissingen altijd een mens het laatste woord moet hebben, en slechts 37% verwacht dat AI de juiste antwoorden geeft. De grootste zorgen betreffen nepinformatie (89%) en privacy (85%). Voor gevoelige keuzes als hypotheekadvies of medische beslissingen vertrouwt slechts een kleine minderheid AI volledig.

Het risico van bias is in Nederland geen theorie. De Autoriteit Persoonsgegevens concludeerde dat meer dan vijftig algoritmes van de Belastingdienst discriminerend en daarmee onrechtmatig waren. In de halfjaarlijkse rapportage over AI- en algoritmerisico's staan vier van de negen indicatoren op rood. De toezichthouder waarschuwt dat onveilige of discriminerende algoritmes nog onvoldoende te handhaven zijn en dat organisaties AI soms bewust als regulier algoritme bestempelen om de AI-verordening te omzeilen.

  • In de AI Impact Barometer van de Autoriteit Persoonsgegevens stonden vier van de negen risico-indicatoren op rood, een verslechtering ten opzichte van de vorige editie (AP, 2025-2026).
  • DNB constateert dat verzekeraars de zes EIOPA-AI-principes wel verwerken, maar de inbedding ervan in hun governance nog niet op orde hebben (DNB, 2026).
  • Ondoorzichtige algoritmes en bias zijn de meest genoemde AI-risico's in de gezamenlijke analyses van AFM en DNB (AFM/DNB, 2024).
  • Bij sommige overheidsbesluiten na geautomatiseerde risicoselectie ontbrak menselijke tussenkomst, in strijd met de AVG (Algemene Rekenkamer, 2025).

Bronnen: KPMG Nederland en Ipsos Nationale AI Vertrouwensmonitor 2025 (november 2025), Autoriteit Persoonsgegevens Rapportage AI & Algoritmerisico's Nederland (2025-2026), Algemene Rekenkamer (mei 2025), AFM en DNB rapport (april 2024).

Belangrijkste conclusies

  • De financiële sector is AI-koploper in Nederland. Met 59% AI-gebruik (CBS, 2025) staat de sector na ICT op de tweede plaats en bijna twee keer boven het landelijk gemiddelde van 33%.
  • De grootbanken automatiseren in hoog tempo. ING bouwt eigen AI-agents (hypotheekvoorstel in 58 seconden), bij ABN AMRO gebruikt 77% van de medewerkers dagelijks generatieve AI.
  • Verzekeraars groeien snel maar missen governance. DNB ziet bij grote verzekeraars bijna 80% AI-adoptie, terwijl de inbedding van AI-principes nog onvolgroeid is.
  • Fraudebestrijding is de meest volwassen toepassing. 90% van de instellingen zet AI in tegen fraude, terwijl FIU-Nederland 3,4 miljoen ongebruikelijke transacties registreerde.
  • De keerzijde groeit minstens zo hard. Door AI gedreven fraude kan oplopen tot 40 miljard dollar in de VS in 2027, en 42,5% van de gedetecteerde financiële fraude is al AI-gedreven.
  • De markt verveelvoudigt. De brede AI-in-finance markt groeit naar 190 miljard dollar in 2030, met een potentiële genAI-jaarwaarde van 200 tot 340 miljard dollar voor banking.
  • AI herverdeelt de werkgelegenheid. ABN AMRO, ING en Rabobank schrappen samen ruwweg 7.500 fte tot 2028, vooral in compliance, terwijl de vraag naar AI-talent stijgt.
  • Regelgeving is strikt en in beweging. Kredietscoring is hoog-risico onder de EU AI Act, DORA geldt voor 22.000 entiteiten, en DNB maakt AI tot toezichtsspeerpunt voor 2026.

Veelgestelde vragen

Hoeveel financiële bedrijven in Nederland gebruiken AI?

Volgens CBS gebruikte 59% van de financiële bedrijven met tien of meer werknemers in 2025 AI, een stijging van 37,4% in 2024. Daarmee is de financiële sector na ICT de meest intensieve AI-gebruiker van Nederland, ruim boven het landelijk gemiddelde van 33%.

Waarvoor gebruiken banken en verzekeraars AI?

De belangrijkste toepassingen zijn fraudedetectie, transactiemonitoring voor witwasbestrijding, kredietbeoordeling, klantenservicechatbots en schadeafhandeling. ING zet AI in voor hypotheekvoorstellen, ABN AMRO voor leningaanvragen en NN Group voor underwriting en claims.

Hoe effectief is AI in fraudedetectie?

AI-systemen scoren transacties in tientallen milliseconden en verlagen het aantal valse meldingen fors. Danske Bank verhoogde de detectie van echte fraude met 50% en verlaagde valse positieven met 60%. Wereldwijd bestrijdt 90% van de financiële instellingen fraude met AI.

Valt AI in finance onder de EU AI Act?

Ja. Kredietscoring van natuurlijke personen en risicobeoordeling bij leven- en zorgverzekeringen zijn aangemerkt als hoog-risico onder de EU AI Act. Fraudedetectie is uitgezonderd. De verplichtingen voor hoog-risico-systemen gelden vanaf 2 augustus 2026, met een mogelijk uitstel naar december 2027.

Kost AI veel banen in de financiële sector?

Er vindt een grote herverdeling plaats. ABN AMRO schrapt tot 2028 netto 5.200 fte en ING 1.250 banen in 2026, vooral in compliance en administratie. Tegelijk groeit de vraag naar AI- en datatalent, met in Nederland naar schatting 47.000 AI-functies.

Wat zijn de grootste risico's van AI in finance?

De grootste risico's zijn AI-gedreven fraude en deepfakes, bias en discriminatie in geautomatiseerde beslissingen, en gebrekkige uitlegbaarheid. De Autoriteit Persoonsgegevens stelde meer dan vijftig discriminerende overheidsalgoritmes vast, en 84% van de Nederlanders wil dat een mens het laatste woord houdt.

Hoe groot is de markt voor AI in financiële diensten?

De brede markt voor AI in finance groeit volgens MarketsandMarkets van 38 miljard dollar in 2024 naar 190 miljard dollar in 2030. De smallere categorie generatieve AI in banking gaat van 1,16 miljard dollar in 2024 naar 3,39 miljard dollar in 2029.

Hoe houdt DNB toezicht op AI bij financiële instellingen?

DNB maakt AI en cyberweerbaarheid tot speerpunt voor 2026 en doet via een sectorbrede uitvraag onderzoek naar AI-gebruik. Uit eerder onderzoek bleek dat 15 van de 36 ondervraagde verzekeraars AI gebruiken en dat de governance nog achterloopt op het gebruik.

Onze bronnen

De cijfers op deze pagina zijn samengesteld op basis van publiek beschikbare data van gerenommeerde onderzoeksinstellingen. Waar exacte Nederlandse data ontbreekt, publiceert TheAIDaily onderbouwde extrapolaties op basis van Europese en mondiale trends, gewogen naar de Nederlandse marktkenmerken.

  • CBS — AI-monitor 2024 en Digitalisering en kenniseconomie 2025, AI-gebruik financiële sector Bron bekijken
  • ECB — Survey on the Access to Finance of Enterprises (SAFE), AI-adoptie en -investeringen eurozone, Q4 2025 Bron bekijken
  • Eurostat — Use of artificial intelligence in enterprises, dataset isoc_eb_ai (2025) Bron bekijken
  • De Nederlandsche Bank (DNB) — Verzekeraars en AI: DNB deelt nieuwste inzichten (januari 2026) en AI bij verzekeraars: kansen en risico's (maart 2025) Bron bekijken
  • AFM & DNB — De impact van AI op de financiële sector en het toezicht (april 2024) Bron bekijken
  • EIOPA — Opinion on AI governance and risk management (augustus 2025) en survey generatieve AI bij verzekeraars (2026) Bron bekijken
  • EBA — AI Act: implications for the EU banking and payments sector (november 2025) en Risk Assessment Report Bron bekijken
  • EBA & ECB — 2024 Report on Payment Fraud, betaalfraude EEA (december 2025) Bron bekijken
  • EY-Parthenon & IIF — Annual Survey on AI Use in Financial Services, genAI-adoptie banken (oktober 2025) Bron bekijken
  • NVIDIA — State of AI in Financial Services 2026, survey 800+ professionals (januari 2026) Bron bekijken
  • Cambridge CCAF — 2026 Global AI in Financial Services Report (april 2026) Bron bekijken
  • McKinsey — The economic potential of generative AI en Capturing the full value of generative AI in banking Bron bekijken
  • Deloitte — Center for Financial Services: deepfake banking fraud risk en gen AI pioneers (2024-2025) Bron bekijken
  • MarketsandMarkets — AI in Finance Market worth $190.33 billion by 2030 (oktober 2024) Bron bekijken
  • IDC — Financial-sector AI-spending forecast, $97 mrd in 2027 (2024) Bron bekijken
  • The Business Research Company — Generative AI in Banking Market Report 2025 Bron bekijken
  • IBM Institute for Business Value — Global Banking & Financial Markets Outlook, tactische genAI-adoptie banken (2025) Bron bekijken
  • FIU-Nederland — Jaaroverzicht 2024, meldingen ongebruikelijke transacties (juli 2025) Bron bekijken
  • Betaalvereniging Nederland — Factsheet Betalingsverkeer 2024, iDEAL- en pinbetalingen, betaalfraude (2025) Bron bekijken
  • NVB — Inzicht in banken 2025, betaalfraude en AML (2025) Bron bekijken
  • Verbond van Verzekeraars — Verzekeringsfraude vastgesteld in 2024 en opkomst AI (november 2025) Bron bekijken
  • Signicat — The Battle Against AI-Driven Identity Fraud, deepfake-pogingen (februari 2025) Bron bekijken
  • Feedzai — AI Fraud Trends / State of AI 2025, AI-gebruik tegen fraude (mei 2025) Bron bekijken
  • Mastercard — Mastercard accelerates card fraud detection with generative-AI technology (mei 2024) Bron bekijken
  • LexisNexis Risk Solutions — True Cost of Financial Crime Compliance Study (2023) Bron bekijken
  • Nasdaq Verafin — 2024 Global Financial Crime Report (januari 2024) Bron bekijken
  • Citi GPS — AI in Finance, automatiseringspotentieel bankbanen (2024) Bron bekijken
  • ABN AMRO — Roadmap for profitable growth and new financial targets for 2028 (november 2025) Bron bekijken
  • NN Group — Capital Markets Day Future Ready growth en 1H25-resultaten (2025) Bron bekijken
  • Techleap — State of Dutch Tech Report 2026, VC-investeringen Nederlandse tech Bron bekijken
  • KPMG & Ipsos — Nationale AI Vertrouwensmonitor 2025 (november 2025) Bron bekijken
  • Autoriteit Persoonsgegevens — Rapportage AI & Algoritmerisico's Nederland (2025-2026) Bron bekijken
  • EU AI Act — Verordening (EU) 2024/1689, Annex III hoog-risico en art. 99 boetes Bron bekijken
  • DORA — Verordening (EU) 2022/2554 en ESA-aanwijzing kritieke ICT-leveranciers (november 2025) Bron bekijken
  • TheAIDaily — Compilaties en extrapolaties op basis van bovenstaande bronnen Bron bekijken